Op late leeftijd leren lezen en schrijven

26-06-2009

Een kijkje in de keuken van SW-bedrijf Lander

Samen met Stichting Lezen & Schrijven organiseert SBCM een reeks open dagen om de noodzakelijke aanpak van laaggeletterdheid in de SW-sector onder de aandacht te brengen. SW-bedrijf Lander in Geldermalsen opende op 18 juni zijn deuren. De opkomst was groot en de aanwezigen, veelal werkzaam in het onderwijs, laaiend enthousiast. “Wij kunnen veel van Lander leren.”

Dat formulier vul ik thuis wel in. Sorry, ik ben mijn leesbril vergeten. Je krijgt het werkbriefje straks van me. Lida van Wijk, docente laaggeletterdheid en alfabetisering voor zowel Nederlandse als allochtone Lander-medewerkers, legt uit dat mensen vaak smoezen gebruiken om te verbergen dat ze niet kunnen lezen of schrijven. Menigeen in de zaal knikt instemmend. Schaamte over laaggeletterdheid is begrijpelijk en de situatie herkenbaar. “Zo’n 16.000 SW-medewerkers zijn laaggeletterd. Daarom is het belangrijk dat we de problematiek erkennen, herkennen en kunnen toetsen in hoeverre iemand de Nederlandse taal beheerst.” Daar is Henk Veenstra van SW-bedrijf Soweco het mee eens. “Je bent te laat als je iemand bij het ROC hebt ingeschreven.”

Taboe doorbreken

Maar hoe toets je nu iemands basistaalvaardigheden? “Door stapsgewijs na te gaan wat iemand kan”, vertelt Van Wijk. “Kan hij plaatjes lezen, boodschappen doorgeven, codes invoeren, storingen melden? Voor het toetsen van dit soort basisvaardigheden gebruikt Lander de checklist van ‘Taalkracht voor bedrijven’ en de taaltoets die het Da Vinci College in Dordrecht heeft ontwikkeld.” De resultaten worden vervolgens ingebed in iemands ontwikkelplan, op basis waarvan werkbegeleiders bepalen welke cursussen geschikt zijn ter verbetering van iemands ontwikkeling. “Dat kan een taalcursus zijn, maar ook een cursus in flexibiliteit of samenwerken”, vult opleidingscoördinator Joke van der Wal aan.


Lander heeft al zijn cursussen ondergebracht in het Open Leercentrum (OLC). In het OLC kunnen medewerkers individueel of groepsgewijs werken aan hun arbeidsontwikkeling. Laaggeletterdheid maakt, naast werknemersvaardigheden en vakvaardigheden, een belangrijk deel uit van die ontwikkeling. “De aanpak van laaggeletterdheid is dan ook structureel verankerd in ons bedrijf”, vertelt Van der Wal. “We besteden aandacht aan een goede diagnose vooraf, bepalen leerdoelen, benoemen mijlpalen en houden een portfolio bij. We merken dat onze medewerkers dat prettig vinden. Velen willen nu graag op taalles, omdat ze horen dat het werkt. We hebben het taboe kunnen doorbreken door onze structurele aanpak.”

Bruikbare tips

De taalcursussen van Lander zijn in verschillende niveaus opgedeeld en alle taaltoetsen cyclisch opgebouwd. “Dat is een aanrader voor iedereen die laaggeletterdheid wil bestrijden, want op deze manier creëer je een veilige situatie voor mensen die zich een beetje schamen. Hun zelfvertrouwen groeit als je de toetsen stapje voor stapje moeilijker maakt”, legt Van Wijk uit. Ze heeft nog meer bruikbare tips voor de aanwezigen. Ze laat lesmethodes en taalspelletjes zien, die ze deels zelf heeft ontwikkeld, en ze waarschuwt voor een te subjectieve invoering van de toetsen. “Ga niet af op de mening van één werkbegeleider, die het ongetwijfeld goed met zijn medewerker voor heeft, maar win zo veel mogelijk objectieve adviezen in.”

Ook benadrukt Van Wijk de rol van de docent. “Investeer in professionele docenten, die geduld hebben en het leuk vinden om te blijven motiveren en confronteren.” Marja van Leeuwen, als docente verbonden aan SW-bedrijf RijnIJssel, beaamt dat laaggeletterden een doelgroep apart is. “Hoe lager het niveau, hoe groter vaak de verschillen.” Voor haar is de open dag één grote inspiratiebron. Net als voor alle anderen. Zoals Frans van der Valk van SW-bedrijf Combiwerk het formuleert: “Je kunt niet anders dan onder de indruk zijn van zo veel professionaliteit. Wij kunnen allemaal veel van Lander leren, zeker gezien de opzet van de cursussen en de toegankelijkheid van het lesmateriaal.”

Bijeenkomsten in september

Hebt u deze bijeenkomst gemist? U kunt nog naar vijf bijeenkomsten van een 'kijkje in de keuken van …' die in september gehouden worden. U kunt dan terecht bij:
Donderdag 10 september:
•    Caparis, Leeuwarden
•    Paswerk, Hoofddorp
•    WML, Waalwijk
•    Lander, Geldermalsen (extra open dag)

Datum nog onbekend:
•    Haeghe Groep, Den Haag