Sociale veiligheid is nooit af: sector zet samen stappen

Hoe zorg je ervoor dat sociale veiligheid niet alleen op papier goed geregeld is, maar ook dagelijks zichtbaar is op de werkvloer? Hoe blijf je hierover in gesprek met werknemers? En hoe bereid je je als sociaal ontwikkelbedrijf goed voor op de inspectiebezoeken van de Nederlandse Arbeidsinspectie (NLA) dit najaar?

Ruim honderd professionals uit sociaal ontwikkelbedrijven gingen hierover op 17 juni 2026 met elkaar in gesprek tijdens de informatiebijeenkomst Sociale veiligheid van SBCM en Cedris in Bunnik. De grote belangstelling onderstreepte het belang van het onderwerp én liet zien dat de sector volop werkt aan een sociaal veilige werkomgeving.

De bijeenkomst werd geopend door Esmé Rijs (directeur van Cedris en bestuurslid van SBCM) en Rob Kolner (bestuurslid van SBCM namens FNV). Esmé stond stil bij de grote diversiteit binnen sociaal ontwikkelbedrijven: werknemers brengen ieder hun eigen verhaal, talenten en ondersteuningsbehoeften met zich mee. Juist daarom vraagt sociale veiligheid blijvende aandacht.

Rob Kolner onderstreepte dat sociale veiligheid onlosmakelijk verbonden is met gezond en veilig werken. Wanneer mensen zich zowel fysiek als sociaal veilig voelen, draagt dat bij aan werkplezier, duurzame inzetbaarheid en minder verzuim.

De sector heeft de afgelopen jaren al veel gedaan op het gebied van sociale veiligheid en blijft zich verder ontwikkelen. Zo bereikte de roadshow ‘Kom op nou’ ruim 14.000 mensen en ontwikkelde SBCM onder meer trainingen, toolboxen, e-learningmodules, een geactualiseerde arbocatalogus en een verdiepende RI&E PSA. Tegelijkertijd geldt: sociale veiligheid is nooit af.

Werk betekent meer dan een baan

Mariëtte Hamer (regeringscommissaris seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld) sprak over het belang van cultuur- en gedragsverandering. Sinds de uitzending van BOOS over The Voice is er meer aandacht voor grensoverschrijdend gedrag, maar het probleem beperkt zich niet tot één sector. Het kan in iedere sector voorkomen.

Zij maakte duidelijk waarom het onderwerp in onze sector extra zwaar weegt. Werken bij een sociaal ontwikkelbedrijf betekent voor werknemers vaak meer dan inkomen alleen. “Werk betekent erkenning. De erkenning dat je meedoet. De erkenning dat wat je doet ertoe doet.”

Grensoverschrijdend gedrag tast dat gevoel aan en heeft gevolgen voor zelfvertrouwen, gezondheid en werkplezier. Sociale veiligheid is daarom geen bijzaak, maar een belangrijke voorwaarde om goed te kunnen werken. Hoe belangrijk dat is weet Mariëtte Hamer uit eigen ervaring. Jarenlang werkte haar broer bij een sociaal ontwikkelbedrijf. Daar zag ze hoeveel verschil aandacht voor sociale veiligheid kan maken in iemands leven en diens omgeving.

Met het oog op de inspectiebezoeken riep Mariëtte Hamer organisaties op om deze vooral te zien als een kans om stil te staan bij de eigen aanpak. Wat gaat goed, waar zitten risico’s en wat vraagt om blijvende aandacht? “Zie het als een kans om weer even dat zetje te geven dat nodig is.”

Daarbij gaf zij drie pijlers mee: een open cultuur, een heldere organisatiestructuur en een ondersteunend systeem. Die drie komen samen in de dagelijkse praktijk. Een gedragscode alleen is niet genoeg: het gaat om gesprekken, voorbeeldgedrag, herhaling en opvolging. Of zoals Hamer het zei: “Sociale veiligheid is geen project met een einddatum.”

Inspectiebezoeken als leermoment

Tony Thoeng (projectleider Psychosociale Arbeidsbelasting en Arbeidsdiscriminatie bij de NLA) lichtte toe waarom de inspectie zich dit najaar richt op sociaal ontwikkelbedrijven. Aanleiding zijn signalen uit onderzoek en praktijk die laten zien dat de sector zich op onderdelen verder kan ontwikkelen.

Omdat werk voor veel werknemers van grote betekenis is en zij regelmatig extra ondersteuning nodig hebben, wordt samen met de sector gekeken hoe sociale veiligheid in de praktijk verder kan worden versterkt. De inspectiebezoeken zijn daarbij nadrukkelijk bedoeld als een moment om te leren, te verdiepen en te verbeteren.

SBCM, Cedris, de NLA en sociaal ontwikkelbedrijven trekken hierin samen op, ieder vanuit hun eigen rol en verantwoordelijkheid. Tony Thoeng benadrukte dat veel organisaties al belangrijke stappen zetten, maar dat maatregelen gerichter moeten aansluiten op risico’s binnen de eigen organisatie. Ook is het belangrijk om te kunnen laten zien of een aanpak daadwerkelijk werkt.

Van reageren naar voorkomen

Veel organisaties ondernemen actie wanneer zich een incident voordoet. Dat blijft belangrijk, maar volgens Tony Thoeng ligt de volgende stap in preventie: inzicht in risicofactoren, patronen herkennen en gericht bijsturen. Daarbij kijkt de NLA naar de Plan-Do-Check-Act-cyclus. Ook evalueren hoort daarbij. Maar juist die ‘check’ ontbreekt nog vaak. Door de PDCA-cyclus consequent te doorlopen, ontstaat een aanpak die blijft werken en verbeteren.

Praktische workshops

In de middag gingen deelnemers in drie workshops zelf aan de slag. De workshops leverden niet alleen kennis op, maar ook praktische inzichten en handvatten op waarmee organisaties direct verder kunnen.

Ervaringen van pilotbedrijven

Spaarne Werkt en Senzer deelden hun ervaringen met de pilotinspecties. Voor beide organisaties bleek het inspectiebezoek vooral een waardevol moment om te toetsen wat al goed werkt en waar verdere verbetering mogelijk is.

Hun belangrijkste advies: begin op tijd en betrek de hele organisatie. Denk aan HR, arbo, OR, vertrouwenspersonen, leidinggevenden en communicatie. Informeer daarnaast werknemers vooraf duidelijk over het doel van de inspectie en zorg ook voor goede nazorg. Gesprekken over sociale veiligheid kunnen namelijk emoties oproepen; werknemers moeten daarna terechtkunnen bij een leidinggevende of vertrouwenspersoon.

En misschien wel de belangrijkste les: weinig of geen meldingen bij bijvoorbeeld een vertrouwenspersoon betekent niet dat er niets speelt. Het kan ook betekenen dat werknemers de weg naar ondersteuning niet weten of zich niet veilig voelen om iets te melden. Daarom is het belangrijk om breder te kijken dan alleen formele meldingen.

Aan de slag met risicofactoren

Tijdens de workshop van de NLA stonden risicofactoren centraal, zoals leiderschap, onderlinge samenwerking en de organisatie van het werk. Aan de hand van casussen werd duidelijk hoe kleine aanpassingen het verschil kunnen maken. Bijvoorbeeld: duidelijkheid in rollen zorgt voor meer veiligheid en voorspelbaarheid voor werknemers.

Deelnemers werden uitgedaagd om vooruit te denken: wat kan er gebeuren en hoe voorkom je dat? Door risicofactoren vroegtijdig in beeld te brengen, kun je gerichter maatregelen nemen en werken aan een veiligere werkomgeving.

Praktische hulpmiddelen van SBCM

SBCM liet zien welke tools (opent in nieuw tabblad) organisaties direct kunnen gebruiken. Denk aan toolboxen, animaties, routekaarten en hulpmiddelen voor leidinggevenden. Daarnaast is er een verdiepende RI&E Pschychoscoiale arbeid (PSA) met een vragenlijst die aansluit op de sector. Deze helpt organisaties om risico’s beter in kaart te brengen en het gesprek over sociale veiligheid concreet te voeren. Met vragen als:

• Weten werknemers waar zij terechtkunnen?
• Voelen zij zich veilig om iets te melden?
• Worden signalen daadwerkelijk opgepakt?

Samen verder bouwen

Aan het einde van de dag blikte Esmé Rijs terug op een inspirerende dag. De betrokkenheid liet zien dat de sector volop in beweging is en blijft investeren in sociale veiligheid. De opgedane inzichten helpen sociaal ontwikkelbedrijven om concreter te werken aan positief gedrag op de werkvloer. De ambitie is helder: samen blijven leren en blijven bouwen aan een sector waarin iedereen veilig en met plezier kan werken.

Tony Thoeng sloot de dag af met een compliment aan de aanwezigen: “Ik zie en zaal vol intrinsiek gemotiveerde mensen die het beter willen doen. Houd dit vast. Als je het echt wilt, dan kom je er uiteindelijk wel.”

De motivatie en openheid die tijdens deze dag zichtbaar waren, vormen een stevige basis om samen verder te bouwen aan een sociaal veilige werkomgeving.

Meer informatie en vervolg

Kon je niet aanwezig zijn of wil je de presentaties en naslagdocumenten terugkijken? Op CedrisConnect vind je alle informatie over de bijeenkomsten, inspectiebezoeken en beschikbare hulpmiddelen.

Ook op onze website vind je diverse hulpmiddelen, waaronder toolboxen, de arbocatalogus en twee lopende pilots op het gebied van sociale veiligheid: de pilot stimuleren veiligheidsgedrag (al gestart) en de pilot met de Stichting van de Arbeid. In de laatste worden de omstanderstraining, gedragscode en quickscan getest op toepasbaarheid en mogelijk aangepast voor organisaties. Voor beide pilots kun je je nog aanmelden. Interesse of vragen? Neem contact op met Bibian Hengeveld.

Heb je vragen of wil je meer weten? Neem dan contact op met Bibian Hengeveld of Petra Oldenhage van SBCM, of met Jessica Braunius of Mariëlle Sluiter van Cedris.